SHARE

Stefan Cfajgu për herë të parë e kishte vizituar Rusin në pranverën e vitit 1928, ku e kishin ftuar për të marrë pjesë, si përfaqësues i shkrimtarëve austriak, në festimet e njëqindvjetorit të lindjes së Lev Tolstoit.

Adhurimi i Cfajgut për Tolstoyn shfaqet edhe në përshkrimin e tij emocional që Cfajgu e bënë me rastin e vizitës së varrit të Tolstoyt.

Në vazhdim po ju paraqesim përshkrimin e plotë, të cilin Cfajgu e bënë tek libri “Bota e djeshme”:

“Në Rusi nuk pash gjë më të madhërishme e më mallëngjyese se varri i Tolstoit. Ai vend i ndritur pelegrinazhi ndodhet i mënjanuar e vetmitar në thellësi të një pylli. Një shteg u ngushtë të çon gjer tek ajo tumul, e cila s’është gjë tjetër veçse një kuadrat dheu të hedhur, që s’e ruan askush, s’e mbron askush, vetëm ca pemë të mëdha i bëjnë hije. Ato pemë të larta, më shpjegoi para varrit mbesa e tij, i pati mbjell vetë Lev Tolstoi. Qysh kur ishin fëmijë, ai dhe i vëllai Nikolaj, kishin dëgjuar nga goja e një gruaje të fshatit legjendën se një vend ku njeriu mbjell pemë, bëhet vend fatlum. Dhe kështu, si duke luajtur, patën ngulur në tokë disa filiza.

Vetëm më vonë i ranë ndër mend burrit plak ato fjalë të mrekullueshme profetike, dhe shprehu menjëherë dëshirën për t’u varrosur nën ato pemë që i kishte mbjellë vetë.

U bë ashtu siç deshi ai, dhe tani ky varr është më mbresëlënësi në botë me thjeshtësinë e vet prekëse. Një tumë e vogël katërkëndëshe mu në mes të pyllit, rrethur nga pemë degëgjata. As kryq, as gur varri, as mbishkrim. Ai burrë i madh u varros pa emër, ai që vuajti si askush tjetër nga emri e lavdia, krejt si endacak i gjetur rastësisht, si ushtar i panjohur.

Askujt nuk i ndalohet të shkojë te banesa e tij e fundit; ai gardhi me dërrasa të rralla rreth e qark s’është i kyqur. Asgjë tjetër përveç nderimit të thellë të njerëzve nuk e ruan prehjen e fundit të atij që s’gjeti prehje kurrë në jetë. Ndërsa gjetkë kërshëria mezi pret të ngopet me salltanetin e varrit, këtu thjeshtësia imponuese zhvlerëson çdolloj qejfi për salltanet. Era fëshfërinë si zë Perëndie sipër varrit të atij njeriu pa emër. Nuk dëgjohet asnjë zë tjetër, njeriu mund të kalojë atypari duke menduar vetëm se në atë vend është varrosur dikush, një rus çfarëdo në tokën ruse. As kripta e Napoleonit poshtë kubesë së mermertë të katedrales së Invalidëve, as arkivoli i Gëtes në kriptën e princërve, as ato përmendore varresh në abacinë e Uestminsterit s’të lënë aq mbresë sa ky varr mrekullisht i heshur, sa ky varr prekës i paemër, diku në mes të pyllit, i rrethuar nga fëshfërima e erës e që nuk jep vetë asnjë mesazh, nuk thotë as edhe një fjalë=”