SHARE

A janë qeniet njerëzore, në thelb, të mira apo djallëzore?

Shkruan: Eranda Bokshi

Në thelb, njerëzit janë vetëm njerëz. Nuk mund të kërkoni në zemrën e njeriut për të gjykuar esencën e tij, sepse zemra e njeriut gjindet përtej domethënies dhe moralit. Kjo esencë është e paprekshme nga morali. Kur njerëzit më në fund u zhvilluan mjaftueshëm për t’u goditur nga ai bllokimi i tmerrshëm i “asgjë nuk ekziston realisht”, “asgjë nuk ka kuptim” për herë të parë, ne duhej të shpiknim. Duhej të gjenim një arsye.

“E vërteta”, kjo njohuri e jashtme përfundimtare duke i pritur ata të lartësuarit shpirtërisht, kjo gënjeshtër na është shitur që nga koha e Platonit. Ne e kemi trashëguar atë si një mentalitet universal dhe i kemi dhënë emra të ndryshëm. Kjo na ka bërë të huaj ndaj vetvetes dhe, madje edhe më tmerrësisht, na ka dhënë idenë se ekziston një sekret, një mister për shpirtin njerëzor dhe botën. Nuk ka asnjë sekret. Nuk ka mister. Nuk ka formulë magjike. Pranojeni këtë. Jemi fizik, jemi emocional, kemi impulse, dëshira, nuk e dimë se çfarë jemi me të vërtetë. Ne jemi një numër i madh i gjërave. Imagjinoni secilin person si një atom, me gjithë ato protone dhe neutrone që përplasen, ndahen dhe kërcejnë rreth e rrotull. Pranoni të panjohurën. Pranoni asgjësinë, ose mundësinë e saj. Ne nuk mund ta durojmë as edhe një herë mendimin se ne mund të jemi në të vërtetë askushi dhe nuk kemi arsye më të mëdha për ekzistencën tonë. Duhet të justifikojmë veten dhe ekzistencën tonë, sepse nuk jemi të fortë sa duhet. Nuk jemi aq të fortë sa të hidhemi në boshllëk, të fluturojmë dhe të notojmë në të, nuk duam të notojmë në një drejtim të panjohur, i duam të gjitha përgjigjet. Dhe nëse nuk i kemi ato, i krijojmë ato. Vetëm sa për të mos u ndierë kaq të vetmuar, izoluar, braktisur, të pafuqishëm , tamam si një insekt i kotë. Të kërkosh ta dish nëse njerëzit të jenë të mirë apo djallëzorë në thelb është një gabim logjik për mua. Një njeri nuk është i llogaritshëm sipas moralit tuaj. Ju do të humbni kohë duke kërkuar në një rrugë qorre, do të përfundoni pa përgjigjje dhe do të jeni edhe më të hutuar se sa keni qenë dhe kur të jetë tepër vonë do të kuptoni se keni humbur momente të çmuara të jetës, duke zhvendosur fokusin tuaj në diçka që është krejtësisht e kundërt me vetë jetën, sepse nuk ekziston. Mos kërko më tutje.

Gjykimi në bazë të nocioneve ”e mirë” dhe ”e keqe” është reduktim i vetes. Të mos kesh njohuri dhe përvojë të vërtetë se kush je. Lejo veten të jesh më shumë se aq. Lejo veten të jesh njeri dhe lejo veten të jesh njeri mbi çdo gjë tjetër. Kjo nga të gjitha gjërat kërkon më shumë forcë se çdo gjë tjetër, të jesh asgjë dhe të mos kërkosh asgjë në këtë botë “kuptimplotë” kërkon më shumë forcë të një njeriu se sa imagjinohej ndonjëherë. Ju sfidoj të bëheni një asgjë. Ne nuk mund ta kapërcejmë nihilizmin si popull, sepse nuk duam të përballemi me të. Ne jemi tmerrësisht të frikësuar nga boshllëku i tij kështu që ne pretendojmë se nuk ekziston. Ne krijojmë kuptimet më idiotike dhe absurde, dhe i mishërojmë ato në botë dhe vetveten. E gjithë kjo histeri dhe dhimbje e padobishme, sepse ne jemi të frikësuar të ndihemi si një asgjë, të qenurit një hiç. Të jemi të lirë. Me asgjë dua të them pa kuptim, një mungesë kuptimi dhe shpikjeje. Në të vërtetë, kjo është frika e lirisë. Ne duam të kapërcejmë nihilizmin duke lënë mënjanë pjesën e pakëndshme të udhëtimit, përjetimin , të ndjerin, të lejuarit së vetes të reflektojmë mbi të dhe të jetojmë me të për pak, nuk duam ta pranojmë faktin se e gjithë kjo rrugë e dhimbshme është e nevojshme për kapërcimin e saj, jo, ne duam të kalojmë drejtpërdrejt në rezultat, ne duam një shkurtesë. Rrugën e lehtë. Të gjitha këto shpikje dhe moralizma në botë janë dhe gjithmonë kanë qenë rrugë të shkurtra. Dhe përderisa e mbyllim syrin ndaj këtij fakti të ngurtë dhe të ftohtë të jetës, ne kurrë nuk do ta kapërcejmë atë dhe do ta përsërisim gjithmonë ciklin e njëjtë. Nuk mund të arrijmë një kulturë të shëndetshme dhe nuk mund të ndërtojmë qytete të forta mbi kulturë, art dhe tragjedi, festivale, verë, seks, jetë dhe vdekje, pa e përjetuar në fillim parardhësin esencial, pa i përjetuar tmerret e parakushtit të saj. Ne duhet të zhytemi në atë tunel dhe të pranojmë errësirën e tij. Është mësim i tmerrshëm, kuptimi se dhimbja jonë është në thelb e pajustifikueshme. E paarsyeshme. Që nuk ekziston një dëshmitarë i vetëm që të na shpaguaj dhimbjen. Ndoshta Zoti lindi nga zemra e një njeriu të harruar vetëm që të ndjente se edhe atë dikush e shihte në tmerrin e vetmisë së tij.

Edhe për ateistin, vdekja e Zotit është shkatërruese. Tani ai është hedhur në një hapësirë ​​të madhe. Edhe për atë, të mos kesh drejtim është e frikshme dhe e papranueshme. Kështu që ai shpik shkencë, kapitalizmin, internetin, smartfonët dhe vulgaritete të tjera. Dhe këto bëhen zotërat e tij. Largo Zotin e tij dhe ai do të vrapojë rreth e rrotul si i çmendur, me një mungesë totale të sensit të vetes dhe jetës. Dhe, siç e kam analizuar në mënyrë të veçantë kuptimin që ateisti i ka mishëruar botës pas vdekjes së Zotit, kam ardhur tek përfundimin se ky kuptim i ri që ai krijoi për të zëvendësusar, për të mbushur hapësirën, boshllëkun që la Zoti, është shumë vulgar, aq vulgar dhe i shëmtuar dhe i dëmshëm për ne sa që nuk mund ta quash as kuptim. Mua njerëzit sot më duken jashtëzakonisht të pështirë, vazhdimisht të kapur për këto iluzione. E gjithë kjo kohë më duket e pështirë. Sëmundja e njeriut të sotëm është se ne e fusim dhunshëm arsyen në vende ku nuk mund të ekzistojë. Dhe rezultatet janë të tmerrshme. Dhe çka tjetër mund ta thërras këtë njeri përpos budalla dhe i verbër? Të paktën para vdekjes së Zotit, kishte një gjë të quajtur spiritualitet. Të paktën në kulturat fetare kishte spiritualizëm, zemër dhe ndjenja. Kishte pasion. Tek njeriu i sotëm pasioni është jo-ekzistent, për veten dhe per të tjerët. Shembulli i përsosur i njeriut shpirtëror është Dostojevski, ai kishte një mendje si një llupë qe e lejonte të observojë thellë brenda njeriut.Një person të tillë nuk mund ta shoh të reduktuar në një mjet, një person i tillë qëndron jashtë kohës dhe manive që sjell ajo. Ai është prej mishi, gjaku dhe emocioni. Qofshin idetë e tij religjioze shumë ‘’outdated’’ për kohën tonë apo jo, nuk më intereson hiç, sepse më shumë e respektoj dhe adhuroj një spiritualizëm të tillë sesa një ateist që shpall vdekjen e Zotit gjatë gjithë ditës, por është tepër i dobët për përjetuar atë humbje të Zotit, kështu që ai shpik një Zot të ri me një emër tjetër. Ky është një njeri i ftohtë, bosh dhe i shurdhër. Dhe unë nuk dua të kem të bëj me njerëz të tillë. Por fatkeqësisht, ata janë rreth nesh. Ata janë kudo. Ata tallen me njeriun fetar dhe e nënçmojnë atë për shkak të besimit të tij, ndërsa ai vetë pretendon të ketë të gjitha përgjigjet te ateizmi i tij. A mendoni se Dostojevski ishte gjithmonë Dostojevski? Jo sigurisht që jo. Ai nuk ishte statik edhe kur u bë Dostojevski. Para se të bëhej Dostojevski ai duhej të rritej në një familje fetare, të humbiste babanë e tij në moshë të re, të bëhej pjesë e revolucionarëve të cilët ishin internuar në Siberi, të bënte dënimin e tij atje, të përjetonte momentet e shkurtra të horrorit i të qenurit i vetëdijshëm se do të ekzekutohej në pak minuta dhe jeta e tij nuk do të thoshte asgjë, dhe gjatë këtij procesi dyshoi në Zotin e tij, humbi Zotin e tij, vetëm për të fituar një të ri, më të mirë. Ai shikoi thellë në humnerë. Ai hyri në nihilizëm. Ai u takua me Djallin.

Ai vuri pyetje të mëdha mbi Zotin e tij dhe e mundoi atë aq sa Zoti e mundonte Dostojevskin. Nëse i lexoni librat e tij do t’i shihni të gjitha këto tema të ndodhin përsëri dhe përsëri në personazhet e tij, ai vetë ishte pak nga secili prej tyre. Po ashtu dhe ne. Ai nuk ishte i frikësuar të futej në tunel, të zhytej në pyllin e errët dhe të therrej nga gjembat. Nga të gjitha këto lindi një tension dhe kaos nga i cili shpërtheu shkrimtari që e njohim sot. Librat që i lexojmë sot. A nuk mund ta ndjeni se sa shumë forcë mendore dhe shpirtërore kishte ky njeri? Dhe këtë forcë ai mund ta fitonte vetëm sepse ai e lejoi veten të përjetonte dhimbjen, neverinë, djallëzinë, krizën e besimit. Sepse e lejoi veten të ishte njeri. Në atë qëndron forca dhe gjeniu i tij. Në këtë tension të vazhdueshëm. Ai nuk u kufizua vetëm në një gjë, por e lejoi veten të ishte përbindësh po aq sa njeri. Për ta cituar vetë auotrin : “Sa shumë forcë ka personaliteti njerëzor që të krijojë kushtet nën të cilat mund të mbijetojë në mes fatkeqësive më të mëdha. ”

Dhe si analogji një pjesë nga “Kështu foli Zarathustra”:

“Por armiku më i keq që mund të takoni do të jetë gjithmonë vetja; ju qëndroni në pritje për veten tuaj në shpella dhe pyje. Ti i vetmuar, ti po shkon rrugës tek vetja! Dhe rruga juaj shkon përtej vetes suaj, dhe përtej shtatë djajve tuaj! Do të jesh një heretik ndaj vetes dhe do të jesh shtrigan dhe fallxhi, do të jesh budalla e dyshues, e i mëkatshëm dhe i ligë. Duhet të jeni të gatshëm që të digjeni në flakën tuaj: si mund të riktheheni tek vetja, në qoftë se nuk jeni bërë fillimisht shkrumb ? “

Në këtë pikë, Niçe dhe Dostojevski takohen dhe bëhen një. Niçe e gjen veten në fjalët e Dostojevskit dhe e quan psikologun e tij. Sepse Niçe gjithashtu kuptoi plotësisht se çfarë do të thotë të jesh njeri. Nëpërmjet Dostojevskit, Niçe e kuptoi zemrën e njeriut. Ai e kuptoi që është komplekse, e shumëfishtë, misterioze, e errët dhe e pashpjegueshme. Ai e kuptoi se të gjitha këto e bëjnë një njeri të ndjehet i frikësuar dhe i vogël. Gjithnjë njeriu i vogël gjindet kundrejt autoritetit të madh. Por çka i çliroi të dytë ishte vetë realizimi se ndjenja të tilla të pafuqisë dhe frikës janë pjesë e njeriut. Të pranosh ndjenjën e pafuqisë kundrejt kohës dhe vdekjes, të frikësohesh, nuk është shenjë e dobësisë, por pikërisht e kundërta. Të pranosh se nuk ka një shpjegim të vetëm dhe të vërtetë për njerëzimin, ekzistencën dhe zemrën tonë, është çlirim dhe forcim shpirtëor.

Të gënjejmë veten dhe të shtiremi se nuk jemi të frikësuar dhe se tashmë i posedojmë të gjitha përgjigjjet, se i kemi kuptuar të gjitha , është dobësi. Të pranojmë pikëpyetjen apo ndoshta dhe boshllëkun është forcë. Ne nuk duhet t’i kemi të gjitha përgjigjet. Ndoshta jemi më mirë pa to. Dhe për fatin tonë të mirë, ne kemi aftësinë për ta kuptuar këtë, vetëm se rruga drejt këtij realizimi është mbuluar me pluhur dhe baltë duke e bërë të duket e paqartë dhe turbullt. Kur në fakt çdo gjë është kristal e qartë dhe vetëm është duke na pritur qe ne ta shohim. Dyert e perceptimit po presin që të pastrohen. Dyert e jetës po na presin që ti hapim.