SHARE

Sigurisht, gjithë faji ishte imi. Duhej të kisha kryer studimet. Babai vdiq kur isha pesë vjeç. Mua më rriti nëna. Nuk e di përse, por ishte zemëruar me familjen e saj. Për shkak të babait, mendoj, me të cilin nuk donin që ajo të martohej. Babai kishte shumë kohë që kishte vdekur, por ajo vazhdonte të mos pajtohej me të vetët. Punonte shumë, e shkreta nëna ime, edhe shkonte në zyrë, por kjo nuk mjaftonte. Në mbrëmje, në shtëpi, shkruante adresa mbi zarfe. Unë e ndihmoja nga pak, pastaj ajo më çonte të bëja detyrat. Mua më zinte gjumi mbi librat dhe fletoret. Nëna ishte e dëshpëruar që isha përtac.

“Mëso, më thoshte, ke për ta parë më vonë po s’mësove, por ti do të mësosh, zemra ime, apo jo? Ti do të bëhesh profesor, inxhinier ose mjek. Do të jesh një pronar i madh. Do të kesh njerëz nën urdhrat e tua.”

Do të doja shumë të studioja për t’ia bërë qejfin, ajo pikëllohej kur më shihte që nuk dilja mirë me mësime. Më rriti si mundej, duke qarë fatin tim, jo të sajin: “Fare mirë mund të kesh një uniformë të bukur ambasadori, akademiku, gjenerali, gjithë dekorata. Ato arrihen me punë, shumë veta ia kanë dalë mbanë. Ti nuk je më i trashë se ata. Forca, guxim…”

Nga shkolla sillja vetëm nota të këqija. Ajo u bë copë për mua. Unë kreva shërbimin ushtarak. Menjëherë pas ushtrisë, nëna më gjeti punë, falë pronarit për të cilin shkruante adresat dhe që ishte mik i pronarit tjetër, që do të bëhej pronari im.

“Ke ende kohë,më tha.Ke ende kohë për të marrë maturën. Mund ta vazhdosh shkollën natën.”

Po mbusheshin disa javë që punoja në zyrën time, kur ajo vdiq papritmas nga një hemorragji cerebrale. E kishte kryer detyrën e saj, më kishte rritur, më kishte lënë në dorë të pronarit, më kishte sistemuar njëfarësoj.

Isha dendur me brejtjet e ndërgjegjes dhe dobësinë. Vrasje ndërgjegjeje sepse, ajo, nëna ime, kishte dështuar dy herë në jetë, herën e parë për shkak të babait tim, herën e dytë sepse nuk u isha përgjigjur shpresave të saj dhe se nuk e kisha ndihmuar, sepse nuk kisha mundur ta ndihmoja ta ribënte jetën e saj. Nuk doja më të jetoja në apartamentin me dy kthina të errëta dhe një kuzhinë ku e kisha parë të vuante. Për këtë arsye, zgjodha të banoja në një hotel të thjeshtë, dhe, për më tepër, paksa të trishtë. Dhe kështu u gjenda ballë për ballë me Zhak Dyponin, që më tregonte të njëjtat shaka, me orë të tëra. Por në mbrëmje, pas punës, ndërsa endesha nga një kafene në tjetrën, Zhaku shkollohej. Lexonte romane dhe libra ideologjikë. Ai ishte regjistruar në një parti revolucionare.

Në mbrëmje lexonte libra politikë, i përvetësonte, ndoshta gjatë gjumit dhe, të nesërmen në mëngjes, sulmonte me tërbim shoqërinë. Dhe meqë isha bashkëbiseduesi i vetëm, më shigjetonte me vështrimin e tij, më kërcënonte aq shumë me gishtin tregues, ma trazonte aq keq ndërgjegjen sa ndihesha përgjegjës për gjithë të këqijat e lindura nga “sistemi”. Unë isha shoqëria e keqe, sistemi i keq, dashi i flijimit. Kjo, është e vërtetë, nuk zgjaste fort, e shumta një orë, sepse pronari apo sekretarja e tij që, nga zyra ngjitur dëgjonin copëza të fjalimit, dilnin, vinin te tryeza jonë, kërkonin që ne të punonim.

Kështu, çdo gjë qetësohej dhe në mesditë Zhaku dhe unë dilnim miqësisht për të pirë një aperitiv te kafeneja e zakonshme. Mbasdite, ai ishte shumë i lodhur për të vazhduar fjalimet dhe sidomos duhej të punonim shumë për të kapur kohën e humbur nga diskutimet e tij. Duke dalë nga puna, Zhaku dhe unë vinim re në vjeshtë se çdo ditë ishte bërë pak më e
shkurtër se një ditë më parë. Duke nisur nga janari, herë ai, herë unë, vërenim se ditët zgjateshin nga një minutë në krahasim me një ditë më parë.

Nuk isha i revoltuar. Por as i dorëzuar nuk isha aspak, sepse nuk e dija se ndaj ç’gjëje duhej të dorëzohesha ose ç’shoqëri duhej të kisha parasysh për të jetuar i lumtur. Nuk isha as i trishtuar as i gëzuar, unë isha aty, nga koka te këmbët i përfshirë në kozmogoninë që nuk mund të ishte tjetër veçse ajo që ishte dhe nuk kishte shoqëri që mund të ndryshonte, sido që të ishte. Universi ishte dhënë njëherë e përgjithmonë me netët dhe ditët e tij, yjet dhe diellin, tokën dhe ujin dhe çdo ndryshim i asaj që na ishte dhënë, kapërcente mundësitë e përfytyrimit.

Sipër ishte qielli, toka mbante hapat e mi, ishin ligjet e rëndesës dhe ligjet e tjera, mbarë rendi kozmik u ishte nënshtruar atyre dhe ne, ne bënim pjesë në të. Megjithatë, isha revoltuar dy apo tri herë. Nganjëherë, pas një dreke pune, ortakët apo anëtarët e këshillit administrativ vinin për të inspektuar zyrat. Ne lajmëroheshim njëzet e katër orë përpara. Lanim e pastronim, rruheshim me shumë kujdes, vishnim një këmishë xixë fare, të hekurosur për bukuri, dhe prisnim të vinin zotërinjtë. Ata hynin në zyrat tona, të prirë nga pronari. Ne çoheshim në këmbë për t’i pritur. Ata nuk na thoshin mirëdita, nuki përgjigjeshin përshëndetjes sonë, madje as që na i hidhnin sytë. Ata shqyrtonin arkivat, dosjet, dëgjonin shpjegimet e pronarit. Shumë prej tyre mbanin në kokë kapelë. Të tjerët nuk mbanin kapelë. Por të gjithë, gjashtë apo shtatë, kishin një fytyrë që u skuqte si pasojë e vaktit të bollshëm që sapo kishin mbaruar. Dhe të gjithë mbanin një shirit të kuq ose një kordele dekorate. Sapo dera mbyllej pas tyre, Zhak Dyponi ulërinte: ”E, megjithatë, jemi ne ata që i mbajmë me bukë. Është djersa dhe mundi ynë qëi ka dhjamosur.”

Pohimi i Zhak Dyponit më dukej i tepruar në formë, sepse as ai dhe as unë nuk djersinim në punën tonë, të ulur rehat-rehat në karrige, kështu që edhe zemërimi im nuk vazhdonte shumë gjatë. Të kuq si janë, thosha me vete, do të vdesin shumë shpejt, sepse do t’u bjerë pika. E ç’ishim ne, Zhak Dyponi dhe unë, veçse dy njerëz, dy insekte fatkeqe midis tre miliard të tjerave. Ortakët ishin gjashtë apo shtatë, gjithashtu midis tre miliard qenieve të tjera të racës sonë. Me çfarë dhe me kë t’i zëvendësosh? Ndryshon apo nuk ndryshon aspak shoqëria, unë isha nga ata që tërhiqen pas të tjerëve.

Eugene Ionesco