SHARE

Ne arrijmë t’i kuptojmë vetëm pjesërisht ngjarjet që ndikojnë në rrjedhën e jetës dhe të fatit tonë. Ka ngjarje të tjera të panumërta, të cilat nuk sjellin asnjë rezultat konkret ose as e shfaqin praninë e tyre. Nëse do të arrinim të njihnim ndonjëherë gjithë dredhat e fatit tonë, jeta do të bëhej tejet e mbushur me shpresa dhe frikë, me entuziazëm dhe zhgënjime dhe s’do të kishim asnjë orë të vetme qetësie. Kjo ide mund të ilustrohet me një faqe, marrë nga historia e fshehtë e David Suanit.
Jeta e Davidit nuk na intereson, deri sa e takojmë në moshën njëzet vjeç, në rrugën kryesore që e çon nga lagjja ku ka lindur, në qytetin e Bostonit, ku një xhaxha i vet, farmacist i varfër, kërkon ta punësojë si shitës. Mjafton të themi se ka lindur në Nju Hampshir, në një familje të respektuar dhe ka marrë një edukatë normale në Akademinë Gilmanton.

Pasi kishte udhëtuar në këmbë, qysh nga mëngjesi deri në mbasditen e një dite vere, lodhja dhe vapa e detyruan të pushonte në hijen e parë të përshtatshme përgjatë rrugës, për të pritur karrocën e postës. Si të ishte mbjellë posaçërisht për të, u shfaq një pyll i vogël panjash, me një lirishtë në mes dhe një burim kaq të freskët dhe gurgullues, saqë dukej se nuk kishte rrjedhur për tjetër njeri, veç për David Suanin. Ai e puthi burimin me buzët e thara dhe pastaj u shtri anës ledhit, duke vënë kokën mbi bohçen me disa këmisha dhe pantallona, mbështjellë në një shami me vija.
Rrezet e diellit nuk mund ta arrinin. Pas shiut të madh të një dite më parë, rruga nuk ishte e pluhurosur dhe ky vend i fshehtë i dukej të riut më i mirë se një krevat puplash. Gurgullima e burimit kishte veti gjumëndjellëse dhe degët luhateshin si në një ëndërr përkundër pamjes blu të qiellit, kështu që shumë shpejt David Suani u zhyt në një gjumë, në thellësitë e të cilit, ndoshta fshiheshin ëndrrat. Gjithsesi, ne do të tregojmë për ngjarjet, të cilat ai nuk i ëndërroi.

Ndërsa flinte kaq ëmbël në atë hije, njerëz të tjerë, që lëviznin përgjatë rrugës me diell, duke udhëtuar në këmbë, me kuaj apo me karroca, i afroheshin “dhomës” së tij të gjumit. Disa prej tyre nuk shihnin as më të djathtë, as më të majtë dhe s’e përfillnin praninë e tij. Disa hidhnin një shikim të shkujdesur në drejtim të tij dhe nuk lejonin që i fjeturi të hynte në mendimet e tyre të shqetësuara. Të tjerë, qeshnin kur shihnin se sa thellë flinte dhe të tjerë akoma, zemrat e të cilëve grafullonin nga përçmimi, lëshuan helmin e sharjeve të tyre në drejtim të David Suanit.
Një vejushë e moshuar, në një çast kur askush nuk ishte pranë, ktheu kokën drejt atij vendi të fshehtë dhe deklaroi se djali i fjetur ishte i magjishëm. Një predikues, që mbante fjalime kundër alkoolit, foli për Davidin në bisedën e tij të mbrëmjes, si një shembull i pështirë dehjeje në rrugën kryesore; por lëvdime, përçmim dhe mospërfillje, gjithë bashkë, nuk ishin asgjë për David Suanin.

Ishte duke fjetur prej pak minutash, kur një karrocë ngjyrë kafe, tërhequr nga një palë kuaj të bukur, shkoi përpara e qetë nëpër rrugë dhe u ndal përballë vendit ku pushonte Davidi. Një nga rrotat ishte duke rrëshqitur nga boshti i vet. Ishte një incident i vogël, nga i cili, një tregtar i vjetër dhe gruaja e tij që ktheheshin në Boston me karrocë, nuk u trembën. Ndërsa karrocieri dhe një shërbëtor po rregullonin rrotën, të dy pleqtë, duke kërkuar ndonjë vend për të ndenjur midis panjave, dalluan burimin gurgullues dhe David Suanin e fjetur. Të prekur nga solemniteti, që edhe i përgjumuri më i humbur shpërhap rreth vetes, tregtari eci lehtë, megjithëse i sëmurë nga artriti dhe gruaja pengoi fërfërimën e fundit të saj prej mëndafshi, nga frika se mos Davidi zgjohej befas.

“Ç’gjumë i ëmbël!”, pëshpëriti plaku i vjetër. “Ç’frymëmarrje e qetë! Një gjumë si ky, pa ilaçe, do të ishte për mua më i çmuar se gjysma e pasurisë sime, sepse do të tregonte shëndet të mirë dhe një mendje të qetë.”
“Eh, rini!”, shtoi zonja. “Pleqëria, edhe me shëndet të mirë dhe mendje të qetë, nuk di të flejë kështu. Gjumi ynë nuk është i ngjashëm me këtë, ashtu siç nuk është edhe gjallja jonë.”
Sa më tepër e shikonin, aq më shumë u pëlqente ky djalë i panjohur, për të cilin një pyllth me hije pranë rrugës ishte si një dhomë sekrete, hijeshuar nga perde të pasura damasku. Duke parë që një rreze dielli gabimisht i binte mbi fytyrë, zonja zhvendosi dhe përtheu një degë për ta ndaluar. Pasi kreu këtë akt mirësjelljeje, filloi të ndihej si një nënë për të.

“Ndoshta Mëshira Hyjnore na e dhuroi këtu”, i pëshpëriti të shoqit, “dhe na ndali për ta zbuluar, pas zhgënjimit që provuam me djalin e kushëririt tonë. Mua më duket se ka një farë ngjashmërie me Henrin tonë të shkretë. A ta zgjojmë?”
“E pse?”, pyeti tregtari duke nguruar. “Nuk dimë asgjë mbi karakterin e këtij djali të ri.”
“Po ai ka një fytyrë kaq të këndshme!”, iu përgjigj gruaja me një mërmërimë të thekshme. “Një gjumë kaq të pafajshëm!”
Ndërsa shkëmbenin këto pëshpëritje, zemra e të fjeturit nuk pësoi asnjë dridhje, frymëmarrja e tij nuk ndryshoi, fytyra nuk e tradhtoi as me shenjën më të vogël. E megjithatë, në atë çast, Fati po përkulej mbi të gati për të lëshuar një pirg me flori. Tregtari plak kishte humbur djalin e tij të vetëm dhe nuk kishte tjetër trashëgimtar, veçse një kushëri të largët, sjellja e të cilit e kishte zhgënjyer. Në raste të tilla, njerëzit kryejnë gjëra edhe më të çuditshme, se të luajnë rolin e magjistarit dhe të bënin të pasur një djalë që ishte përgjumur i varfër.

“ Pra, nuk do ta zgjojmë?”, përsëriti gruaja me këmbëngulje.
“Karroca është gati, zotëri”, tha një zë prapa shpinës së tyre.
Të dy pleqtë kërcyen përpjetë dhe duke u skuqur, u larguan me nxitim, secili duke pyetur veten, si u shkrepi në mendje të kryenin një veprim kaq qesharak. Tregtari u lëshua në sediljen e karrocës dhe shumë shpejt u harrua në planet për një azil madhështor për njerëzit e pasur, por të pa fat. Dhe ndërkohë David Suani shijonte gjumin e vet.
Karroca nuk kishte përshkuar akoma një apo dy milje, kur mbërriti një vajzë e hijshme, duke u hedhur pupthi, ashtu siç i rrihte zemra e saj e re në gjoks. Ndoshta ishte kjo hedhje e gëzuar që i shkaktoi (nëse lejohet ta themi) lirimin e zharetierës. Duke parë se fjongua e mëndafshit po i rrëshqiste, ajo hyri në hijen e panjave dhe atje dalloi të riun që flinte pranë burimit. Pasi u skuq më shumë se një trëndafil i kuq nga guximi i saj për të hyrë në dhomën e gjumit të një burri (dhe për çfarë qëllimi se!), ajo u bë gati të kthehej prapa në majë të gishtave, por vuri re se të përgjumurit i kanosej një rrezik i madh. Bzz, bzz, bzz, një grerëz e frikshme i fluturonte përmbi kokë, herë në mes të gjetheve, herë ndriçohej nga një tufë rrezesh dielli, e herë humbiste në hijen e dendur, derisa më në fund dukej se kërkonte qepallat e David Suanit.

Pickimi i një grere shpesh mund të jetë vdekjeprurës. Bujare, sa dhe e pafajshme, vajza iu vërsul grerës me një shami, e ndoqi pas me zell dhe më në fund e përzuri nga pyllthi. Ç’pikturë e hijshme! Pasi kreu këtë akt mëshire, me një frymëmarrje të shpeshtuar e me një skuqje edhe më të theksuar në fytyrë, i hodhi një shikim të fundit djaloshit të panjohur, për të cilin kishte luftuar me një përbindësh me krahë.
“Sa i bukur qenka!”, mendoi dhe u skuq akoma më shumë.
Si ndodhi, që asnjë ëndërr e bekuar nuk lindi tek ai, kaq e fortë sa ta zgjonte, për t’i lejuar të dallonte vajzën përmes fantazmave të ëndrrës? Përse asnjë buzëqeshje mikpritëse nuk i ndriçoi fytyrën? Kishte mbërritur vajza, shpirti i së cilës, sipas një teorie të lashtë, ishte prerë nga shpirti i tij dhe që në dëshirat e thella ai kishte ëndërruar sa herë ta takonte. Vetëm dashuria e saj mund të ishte një dashuri e përsosur. Vetëm ai mund ta priste në thellësinë e zemrës. Kurse tani imazhi i saj skuqej njerëzisht, pranë burimit ku ai flinte dhe ai pishtar i lumtur që po largohej, nuk mund të ndriçonte më jetën e tij.

“Ç’gjumë i thellë!”, mërmëriti vajza. Dhe shkoi, por hapi i saj i shkathët përgjatë rrugës nuk ishte më i lehtë, si më parë.
I ati i kësaj vajze ishte një tregtar i pasur, që pikërisht ato ditë po kërkonte një djalë të ri, si David Suani. Nëse Davidi do të ishte njohur sadopak me të bijën, do të ishte bërë shitës tek i ati i saj dhe ndoshta në të ardhmen do t’i zinte vendin. Kështu që Fati për herë të dytë, madje më i madh se pak më parë, i ishte afruar aq sa për ta cikur me fundin e fustanit, por ai nuk mori vesh gjë.
Vajza sapo ishte larguar, kur dy njerëz të veshur keq u futën nën hijen e panjave. Fytyrat e tyre të errëta dalloheshin mirë poshtë kapelave të stofit, të rrasura shtrembër mbi ballë. Ishin dy horra që jetonin me çfarëdolloj mjeti që u ofronte djalli dhe tani, në një çast midis problemeve serioze, donin të loznin nën ato pemë gjithë fitimet e vjedhjes së ardhshme. Duke parë Davidin e fjetur pranë burimit, një nga horrat i pëshpëriti shokut:
“Ej, e sheh atë bohçe?”

Tjetri pohoi me kokë, shkeli syrin dhe u ngërdhesh.
“Do të vija bast një faqore raki”, tha i pari, “që ai djalë ka një kuletë dhe ca para fshehur mes këmishëve. Nëse nuk i gjejmë, do të thotë se i ka në xhepin e pantallonave.”
“Po sikur të zgjohet?”, pyeti i dyti.
Shoku lëvizi këmishën dhe tregoi dorezën e një thike, shoqëruar me një shprehje kërcënimi.
“Epo… jepi!”, mërmëriti horri i dytë.
Të dy iu afruan Davidit të gjorë dhe ndërsa njëri i mbante majën e thikës mbi zemër, tjetri filloi të rrëmonte hejbet nën kokë. Të dy fytyrat, plot rrudha, të frikshme e të tmerrshme, u përkulën mbi viktimën me një shprehje kaq të egër, saqë dukeshin si dy djaj. Madje dy horrat, nëse do të kishin hedhur sytë tek burimi, mezi do ta kishin njohur veten e tyre në imazhin e reflektuar mbi ujë; por David Suani nuk kishte pasur kurrë një pamje aq të qetë, as kur flinte në barkun e nënës.

“Duhet t’i marr hejbetë!”, mërmëriti njëri.
“Nëse lëviz, ja ngula!”, u përgjigj tjetri.
Pikërisht atë çast, një qen, që kushedi çfarë ndiqte, hyri nën panjat dhe ia nguli sytë secilit prej horrave dhe më pas të përgjumurit. Pas kësaj filloi të pinte ujë nga burimi.
“Ta marrë dreqi!”, tha një nga maskarenjtë. “S’kemi ç’të bëjmë tani. I zoti i qenit nuk duhet të jetë larg.”
“Epo pimë nga një gllënjkë dhe ikim”, iu përgjigj tjetri.
Njeriu që shtrëngonte thikën, e futi në brez dhe nxori nga xhepi një faqore raki, me një gotë tape të lidhur në grykë. Në fillim njëri, pastaj tjetri, rrëkëllyen nga një gotë dhe ikën, duke bërë kaq shaka e të qeshura mbi horrllëkun e tyre të pakryer, saqë dukeshin plotësisht të kënaqur nga vetvetja. Pas pak orësh e kishin harruar fare ngjarjen dhe as që u shkoi në mendje se Engjëlli që sheh çdo gjë, kishte shënuar në hesapet e tyre një vrasje, me germa të pashlyeshme si përjetësia. Sa për David Suanin, ai vazhdonte të flinte i qetë, pa ditur gjë, as për hijen e vdekjes që pak më parë ishte ulur mbi të, as për shkëlqimin e jetës së ripërtëritur, kur ajo hije ishte larguar.

Vazhdonte të flinte, por jo i qetë si më parë. Pushimi i bërë e kishte çliruar trupin e tij elastik nga lodhja që i kishin dhënë tërë ato orë ecjeje. Tani fërgëllonte… lëvizte buzët pa nxjerrë zë… fliste si t’i drejtohej vetvetes, fantazmave mbasditore të ëndrrës së vet… Një zhurmë rrotash u bë gjithnjë e më e fortë në rrugë, derisa davariti mjegullat e gjumit të Davidit. Karroca e postës mbërriti. Ai kërceu përpjetë, duke u zgjuar plotësisht.
“Përshëndetje karrocier! A ke ndonjë vend?”, bërtiti.
“Hidhu sipër!”, iu përgjigj karrocieri.

Davidi u ngjit dhe u nis i lumtur drejt qytetit të Bostonit, pa kthyer as kokën drejt burimit të dredhave të fatit. Nuk dinte gjë që fantazma e Pasurisë kishte hedhur një hije të artë mbi ato ujëra; fantazma e Dashurisë kishte psherëtirë ëmbël mbi murmurimën e tyre; ajo e Vdekjes kishte kërcënuar të përskuqte ujërat me gjakun e tij, dhe e gjitha kjo në një orë të shkurtër gjumi. Por qoftë fjetur, qoftë zgjuar, ne nuk i dëgjojmë kurrë hapat ajrore të gjërave të çuditshme që janë duke ndodhur. Dhe a nuk është shenja e një Mëshire Hyjnore vigjilente, që ndërsa ngjarje të padukshme dhe të papritura vazhdimisht përshkojnë rrugën tonë, ekziston megjithëkëtë në jetën e vdekshme aq rregull, sa të na lejojë, qoftë edhe pjesërisht, të parashohim të ardhmen?/-Përktheu: Erion Kristo-